ETKİN
DİNLEME VE NOT TUTMA
Dinleme bir beceridir. Ve bu beceri birtakım ilke ve
yöntemlerle çok daha etkili bir şekilde kullanılabilir.
İnsan iletişiminin yaklaşık %90 ı sözel olarak yapılmaktadır.
Bu iletişinin ancak yarısı kısa bir süre sonra hatırlanabilir.
Aradan daha fazla zaman geçtiğinde ise %20-25 ini bile
zor hatırlarız. Bütün bu nedenlerden dolayı etkili dinleme
ilke ve yöntemlerini öğrenmek ve bunları uygulamak daha
da önem kazanmaktadır.
Etkili dinleme sadece söylenilenleri duymak değil, aynı
zamanda bu söylenenleri önemli bulmak, kavramak ve değerlendirmektir.
Ayrıca etkin dinleme aktif bir süreçtir.
Olaya bir de başka bir boyuttan bakalım. Etkin dinleme
öğretmen-öğrenci ilişkilerini de olumlu bir yönde etkiler.
Öğretmen genellikle kendini dinleyen ve dinlediğini
çeşitli biçimlerde belli eden öğrencilere daha fazla
ilgi gösterir ve onlara dönerek konuşur. Öğretmen dersi
anlatırken dinleyicilere ihtiyaç duyar. Bu nedenle başını
sallayan, not tutan, dikkatini yoğunlaştıran aktif öğrencilere
daha fazla ilgi gösterir.
Öğretmenin sınıf içindeki en önemli görevlerinden biri
öğrenciye bilgi aktarmaktır ve bunu öğretmen genellikle
anlatarak gerçekleştirir Öğrenci ise öğretmenin bu anlattıklarını
anlamak amacıyla dinlemektedir. İşte önemli olan da
öğrencinin bu dinleme işlevini nasıl yaparsa daha başarılı
olacağıdır.
Etkin bir dinleyici olmak için "İFİKAN" adlı
bir yöntemi uygulayabiliriz.
Bu yöntem;
İ - İleriye
F - Fikirler
İ - İşaretler
K - Katıl
A - Araştır
N -Not tut olmak üzere 6 basamaktan
oluşmaktadır.
Bu basamakları kısaca açıklayalım;
Öncelikle ileriye bak basamağından başlayalım. Öğrenci
sınıfta öğretmenini dinlerken, öğretmenin anlattıklarından
yola çıkarak daha sonra neler söyleyebileceğini tahmin
etmeye çalışmalıdır. Bu da öğrencinin dikkatinin dağılmasını
engeller ve öğrenciyi devamlı uyanık tutar. Hatta öğrencinin
aktif olarak katılmasını sağlar. Öğrenci daha önceden
o günkü konuları okuyarak sınıfa gelirse hem anlatılanlara
yabancı kalmamış olur hem de dersteki tahminlerini daha
kolay bir şekilde yapar. Bu yöntemle öğrenci derste
anlatılanları daha önce okuduğu için daha kolay bir
şekilde hatırlar.
İkinci olarak fikirler basamağı karşımıza çıkıyor.
Bu basamak bize önemli fikir ve düşüncelere önem vermemiz
gerektiğini ve bunları göz ardı etmememiz gerektiğini
anlatmaktadır. Öğrenci öğretmenin bir ders boyunca anlattıklarının
ana fikrini bulmaya çalışmalıdır. Ders boyunca kendi
kendine bu konunun ana fikri nedir?, Burada anlatılmak
istenen nedir? gibi sorular sorması gerekir. Bu sorular
öğrencinin ana fikir ve kavramları bulmasına yardımcı
olur.
Üçüncü olarak işaretler basamağına bakalım. Öğrenci
sınıf içinde devamlı uyanık olmak zorundadır. Öğretmenin
hiçbir dediğini kaçırmamalıdır. Öğretmenin işaretlerine
karşı dikkatli ve uyanık olmalıdır. Bir öğretmen konuyu
anlatırken mutlaka ufak ipuçları verir. Bazı konuların
üzerinde ısrarla durur. Örneğin bir konunun önemli bir
bölümünü anlatırken belirli kelimeler kullanır, ses
tonunda farklılıklar yaratarak çeşitli ipuçları verir.
Öğretmenler seslerini yükselterek ya da "burası
önemli", "dikkat ederseniz" gibi sözel
vurgularla önemli noktalara işaret ederler. Bir öğretmen
hiçbir zaman bu bir sınav sorusudur demez, ama çeşitli
ipuçlarıyla bunu belli eder. Bu ipuçlarından birkaçına
örnek verirsek: önemli, başlıca, can alıcı, burada esas
fikir, şunu unutmayın ki, sonuç olarak, bu sebeple,
özetle vb. ...Bu ipuçlarına dikkat edildiği taktirde
öğrenci sınavda sorulabilecek soruları tahmin edebilir.
Bir başka basamak ise "katıl" basamağıdır.
Öğrenci sınıf içinde devamlı aktif olmalıdır. Pasif
bir öğrenci hiçbir zaman başarılı olamaz. Öğrenci derse
her fırsatta katılmalıdır. Öncelikle derse zamanında
gelmeli, sınıfta oturacağı yeri iyi seçmeli, görebileceği,
duyabileceği bir yere oturmalıdır. Ve ders sırasında
öğretmenin söylediklerine gülümseyerek, kaşlarını çatarak,
başını sallayarak olumlu ya da olumsuz tepki göstermelidir.
Böylece öğretmen de anlaşılan ya da anlaşılmayan yerleri
çok daha iyi bir şekilde görebilir. Ayrıca bu öğretmeni
de memnun eder. Onun motivasyonunu arttırır, onu cesaretlendirir.
Öğretmen dinlenildiğinin farkına varır. Oysa ki anlattıklarına
karşı hiçbir tepki göstermeyen donuk, pasif öğrenciler
karşısında öğretmen de bir şeyler anlatmak istemez.
Öğrenciler öğretmene tepkide bulunarak dersin kalitesini
yükseltmekte öğrencilerin elindedir. Beşinci olarak
karşımıza "araştır" basamağı çıkıyor. Öğrenciler
nedense ders sırasında soru sormaktan çok çekinmektedirler.
Ve fikirlerini, görüşlerini rahatça söyleyememektedirler.
Oysa ki bu çok yanlıştır. Ders sırasında anlaşılmayan
bir yer varsa ya da merak edilen bir soru varsa bu soru
rahatlıkla sorulmalıdır. Hiçbir şekilde çekinilecek
bir durum söz konusu değildir. Sorulara verilen cevap
anlaşılmadıysa ve açıklamalar yeterli değilse, yeni
sorular sorulmalı ve açıklama yapılması istenilmelidir.
Eğer ders içerisinde zaman yetmediyse, ders bittikten
sonra öğretmene ya da diğer öğrencilere de sorulabilir.
En son basamak ise " Not Tutma" basamağıdır.
Dinleme yoluyla öğrenilen bilgiler çok uzun süreler
hafızada duramaz. Öğrenilenlerin zaman zaman tekrar
edilmesi gerekir. Bir öğrenci ders sonunda, o derste
dinlediğinin ancak %55 ini hatırlayabilir. Tekrar yapılmadığı
sürece bu oran bir hafta sonra %17 lere düşer. Bu yüzden
not tutmanın çok büyük bir önemi vardır. Not tutmanın
iki önemli yararı vardır. Bunlarda birincisi eğitimin
temel şartı olan "Aktif katılımı" sağlar.
Öğrenci derste pasif durumdan aktif duruma geçer. Not
tutma sayesinde derste devamlı uyanık olur, dikkatini
derse yoğunlaştırır ve dikkatinin dağılmasını engeller.
İkinci önemli yararı ise unutmayı engellemesidir. Unutkanlık
düşmanını bizim avantajımıza çevirerek en önemli girişim
not tutmaktır. Özellikle alınan notlar eve gelince bir
de temize çekilirse hafızaya daha iyi yerleşir.
Not tutulurken dikkat edilmesi gereken bazı noktalar
bulunmaktadır.
- Öncelikle not tutulan kağıt konusunda cömert olmamız
gerekir. İleride okuduğumuz zaman anlayabileceğimiz
şekilde, boşluklar bırakılarak not tutmamız da yarar
vardır. Hiçbir zaman küçük bir kağıda sıkışık bir
şekilde not tutulmamalıdır. Hatta not tutmak için
bir defter olursa daha düzenli not tutulur. Ve de
sayfanın altında, üstünde, yan taraflarında boşluk
bırakılırsa buralara eksik kalan bilgileri daha sonra
yazabiliriz.
- Not tutmaya ilk günden başlanılması gerekir. Ve
düzenli olarak not tutulması çok önemlidir.
- Dinleme ile not tutma arasında bir denge oluşturmak
gerekir. Tüm dikkati dinlemeye ayırırsak, verimli
bir şekilde not tutamayız. Aynı şekilde çok ayrıntılı
not almaya kalkışırsak bu sefer de anlatılanları anlamamız
güçleşir ve bu da dinlemeyi olumsuz etkiler. Dolayısıyla
dinleme ve not tutma arasındaki dengeyi çok iyi ayarlamamız
gerekir.
- Derste not tutarken ana fikirleri, önemli noktaları
not etmek çok önemlidir. Not alırken seçici olmakta
yarar vardır. Önemli noktaları belilerken öğretmen
bize çeşitli ipuçları verir. "Burası önemli","Burada
esas olan", "Dikkat ederseniz" vb.
ipuçlarıyla bu bölümlerin önemini vurgular. Bu bölümler
mutlaka not alınmalı ve önemli olduğunu belirtmek
için de yanına * işareti konmalı ya da altı çizilmelidir.
- Not tutarken zamandan tasarruf etmek ve geri kalmamak
için, öğrenci kendi anlayabileceği şekilde çeşitli
kısaltmalar kullanmalıdır. Bu kısaltmalardan bazılarına
örnek verirsek:
- ve &
- gibi .
- örneğin ör
- sonuç olarak son.ol.
- kadar =
- matematik mat
- yüzyıl yy
- birbirine 11
- buna ek olarak +
- açısından ?
- Not tutarken öğrenci kendi cümleleriyle not almalıdır.
Bu şekilde hem öğrenci öğretmenin anlattıklarını özetleme
imkanı bulur, hem de anladığı biçimde not alma imkanı
bulur. Bazı durumlarda anlatılanların aynı şekilde
not alınması gerekebilir. Ya da tahtada yazılanları
aynı şekilde kaydetmek gerekebilir. Bu durumda anlatılanlar
ya da yazılanlar aynı şekilde not alınmalıdır.
- Öğrenci not tutarken aklına takılan yerleri ya
da anlayamadığı bölümleri öğretmene sormaktan çekinmemelidir.
Böylece not alırken hem eksik not alınmamış olunur
hem de anlayarak not alınır.
- Öğrenci hafızasına çok güvense bile mutlaka sınıfta
öğretmen tarafından söylenen ve önemli gördüğü her
şeyi not etmelidir. Böylece unutkanlık sonucu doğabilecek
olumsuz sonuçları engellemiş olur.
- Dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri
de tutulan notların mutlaka temize geçirilmesidir.
Öğrenci tuttuğu notları temize geçirirken bir kez
daha tekrar etmiş olur ve bu da unutmasını engeller.
Eğer mümkünse tutulan notlar o gece ya da bir sonraki
dersten önce temize geçirilmelidir.
İyi dinlemek ve not tutmak sadece eğitimin değil, hayat
başarısının da en önemli unsurudur. İyi bir dinleyici
olmanın temel kuralı iyi not tutmak, iyi not tutmanın
yolu da iyi bir dinleyici olmaktır. Bu anlamda iyi not
tutmak ve iyi bir dinleyici olmak birbirleriyle bağlantılı
iki kavramdır.
Teorikte anlatılan bu hususlar, pratikte uygulandığında
öğrenciye birçok yararlar sağlar. Çok ufakmış gibi görünen
ayrıntılar ileride büyük farklar yaratacaktır. Bunu
sizler de yaşayıp görebilirsiniz.
|
